Blik op processen
Categorie archief: 'Overpeinzingen'
Vandaag een kort berichtje in de Volkskrant: ‘de kosten van de vergrijzing vallen mee’. De ouderenzorg (thuiszorg, verzorgings- en verpleeghuizen) groeit met 1 procent in plaats met de eerder geschatte 2 procent. Benadrukt wordt dat dit een (financiële) meevaller is. De kosten gemoeid met de vergrijzing waren namelijk een reden voor de grootschalige hervormingen in de zorg en de sociale zekerheid.
Deze week heb ik een andere kant van de vergrijzing meegemaakt. De welzijnsorganisatie waar ik een opdracht uitvoer, heeft besloten in de zomermaanden de ouderen die in Nederland blijven een cultureel en sportief programma aan te bieden. Veel ouderen geven namelijk aan dat ze in de zomer (die er volgende week echt aankomt) verstoken blijven van contacten. Het zomerprogramma is een schot in de roos. En dat niet alleen omdat er veel aanmeldingen zijn. En ook niet alleen omdat twee deelnemers van 86 ontdekken dat ze bij elkaar in de klas hebben gezeten. Maar vooral omdat de term education permanente eer aan wordt gedaan door de deelnemers.
Tijdens de archeologische stadswandeling blijkt dat overduidelijk. Met veel interesse en belangstelling wordt er geluisterd naar de gids. Het luisteren gaat soms over in aanvullen. En een dag later zelfs in corrigeren. Een van de deelnemers meldt dat zij is nagegaan wanneer de synagoge is verdwenen en dat is op een later tijdstip dan de gids heeft gemeld. Dit wordt even gemeld zodat de volgende keer het juiste verhaal kan worden verteld.
Afgelopen maandag heb ik met bewondering en fascinatie gekeken hoe een steiger werd ontmanteld.
De betreffende steiger is een echt kunstwerk. Om het dak van een groot appartementencomplex te vernieuwen, is het hele gebouw omgeven door een steiger. De steiger bevat een groot aantal verdiepingen en is volkomen transparant; alle verbindingen, zowel verticaal als horizontaal zijn zichtbaar. Dit alles om het ‘echte’ werk, het vervangen van het dak, te faciliteren.
Bij het afbreken van de steiger gaan handwerk, precisie en beleid hand in hand. Staand op de steiger beslissen de steigerbouwers welke verbindingen het eerst worden losgemaakt. Deze verbindingsstukken worden vervolgens vakkundig naar beneden getild. Er wordt goed op elkaar gelet. Veiligheid voor alles.
Kijkend naar de steigerbouwers, dacht ik aan het managementvak. Een paar van mijn overpeinzingen:
- Een managementstructuur moet net als een steiger ondersteunend zijn voor het ‘echte’ werk. Belangrijk is dat managementstructuur is afgestemd op de omvang en het doel van de organisatie. Is dat altijd zo?
- Voorwaarde voor samenwerking binnen een organisatie is dat er verbondenheid is. En dat we die verbondenheid ook erkennen en zichtbaar maken. Doen we dit altijd?
- En tot slot. Een structuur hoeft niet tot in de eeuwigheid te bestaan. Passen we de structuur op tijd aan? Of moet het ‘echte’ werk zich aanpassen aan de structuur?
In elke organisatie en samenleving zijn er gewoonten en tradities. Zo worden er in de Engelse rechtspraak nog steeds pruiken gedragen. Deze pruiken zijn een overblijfsel van de Pruikentijd zoals deze in de 17 e en 18 e eeuw in Europa gold.
Voor verschillende juridische gelegenheden zijn er verschillende pruiken. Deze traditie wordt echter afgeschaft. In het burgerlijk en familierecht hoeven de rechters en advocaten binnenkort geen pruik meer te dragen. Redenen om deze traditie af te schaffen: de paardenharen pruiken zijn te warm. En sommigen zijn van mening dat ze er belachelijk uitzien met de pruiken op hun hoofd.
Toch zijn er ook andere geluiden. De jonge advocaten ontlenen er hun status aan; ze zien er namelijk even ervaren uit als hun oudere collegae. En de ´´solicitor´´, de advocaat die geen pruik mag dragen, zijn jaloers op de ´´barrister´´, de advocaat die wel een pruik mag dragen.
In veel organisaties hebben nieuw benoemde managers en bestuurders de neiging om oude zaken overboord te gooien en hun eigen koers te gaan varen. Dit kan natuurlijk heel legitiem zijn. Maar voor de leidinggevende is het belangrijk te weten wat tradities betekenen en wie er welk belang bij heeft.
In het Engels strafrecht blijft het dragen van pruiken verplicht. Argument: de rechters en advocaten zijn zo minder herkenbaar voor de verdachten.
Inmiddels noem ik mijzelf een ervaren treinreiziger. Dat mag als je het afgelopen jaar elke dag van Amsterdam naar Eindhoven reist, zo nu en dan Tilburg aandoet en niet te vergeten Leusden op de vrijdagochtend. Je leert jouw medereizigers kennen. De drukke mobiel bellende zakenman/vrouw met de laptop opengeklapt, de vermoeide werker die net op tijd wakker wordt, de krantenlezer enzovoort.
Afgelopen zaterdagochtend zat ik ook in de trein. Ook toen zat de trein vol, maar de medereizigers zagen er heel anders uit. De wandelschoenen zijn een veel voorkomend attribuut en niet te vergeten de brochures van de tentoonstelling die bezocht gaat worden. De leeftijd van de medereizigers ligt gemiddeld hoger dan door de week, de actieve 55+ er is op pad. En het is zo druk dat je – zoals ik vorige week – van Zwolle naar Assen (jawel naar het terracotta leger van Xi´an) moet staan. Je bent netjes opgevoed.
De NS weet dus verschillende doelgroepen aan te spreken. Ik zat opeens te denken wat kunnen organisaties die te maken hebben of krijgen met marktwerking daarvan leren? Ik doe een schot voor de boeg:
- Een duidelijk doel voor ogen hebben en houden : we zijn er voor om…
- Gerichte marketing inzetten om de eigen kracht te verkopen
- Professionele kwaliteit leveren of te wel doen wat je belooft
in het geval van de NS toch best wel vaak….
Afgelopen zaterdag heb ik in het Concertgebouw in Amsterdam de opera Lohengrin van Wagner beluisterd. 5 uur lang heeft het publiek ademloos geluisterd. Zelfs het – anders toch frequent aanwezige – gekuch en gehoest was (bijna) niet te horen.
Na afloop was er natuurlijk applaus. Daverend applaus, deze keer. Mooi om te zien was hoe de zangers en de dirigent het applaus in ontvangst namen. Zij waren overdonderd, gingen er toen voor staan en de volgende stap was genieten. Genieten van de geleverde prestatie en genieten van het enthousiasme van de zaal.
Applaus als graadmeter van de waardering van het publiek.
Voordat je kan applaudisseren of – als je het niet mooi vindt - boe kan roepen, moet je luisteren en kijken. Je open stellen voor wat je wordt aangeboden zodat je een gefundeerde mening kan geven.
Ik zat opeens te denken, hoe doe ik dat op mijn werk? Kijk en luister ik echt naar ideëen of prestaties van een ander? Of heb ik mijn mening al gelijk klaar? Ga ik er eens voor zitten of moet mijn werk af.
Als u het niet erg vindt, houd ik de antwoorden even voor mijzelf….Mag u ook doen.
Op oudejaarsavond heb ik gekeken naar Jan Jaap van der Wal. Lijkt al weer heel lang geleden, maar een aantal statements is mij goed bijgebleven. Zo noemde hij op een gegeven moment dat wij overspoeld worden door allerlei nieuwsfeiten en feitjes. Sommige interessant en nuttig, maar sommige niet zo interessant en ook niet direct nuttig. Via de kranten en het internet komen wij deze nieuwsfeiten tegen. Het rare is dat wij met elkaar ook steeds nieuwsgieriger worden en ook de minder relevante zaken lezen en opslaan. Hij noemde een voorbeeld – dat ik hier niet zal herhalen – en ik kon mij dat ook herinneren. En ik heb me er de afgelopen week ook weer op betrapt. Vreemde gewoonte eigenlijk.
Soms kom je echter ook echt interessant nieuws tegen. Zo hoorde ik gisteren Desmond Tutu in het programma Wintergasten praten over the Elders, onder andere opgericht door aantal oud politici, een bisschop en de oude secretaris-generaal van de VN. Deze mensen zien zichzelf als een groep die vrijuit en onafhankelijk kan spreken en snel kan reageren op conflictsituaties. De aanleiding voor de samenstelling van deze groep is dat de wereld steeds kleiner wordt, globaliseert. De groep wil de ´´global village´´en de inwoners van deze village leiden en begeleiden. Omdat de groepsleden niet meer verbonden zijn aan een regering of aan de politiek hebben zij geen ander belang dan hun ideeën en wijsheid met ons te delen. Het idee is afgeleid van de dorpsoudsten waar mensen terecht konden voor raad en advies.
Zou zo´n raad ook niet iets zijn voor de zorgsector, die ook opereert in een steeds complexere omgeving: schaalvergroting, ketensamenwerking, strijd om de steeds veeleisender klant binnen te krijgen en te houden. Iedereen heeft een eigen belang en streeft deze na. Wie is de onafhankelijke en wijze partij de ons allemaal door deze ontwikkelingen heen leidt?
Het afgelopen jaar ben ik geregeld op bezoek geweest in Tilburg, in het gebouw waar ook de provinciale bibliotheekcentrale is gevestigd. Op weg naar het bureau, loop je langs de quote van de dag. De quotes zijn ter lering en vermaak. En geven vaak stof tot nadenken.
Wijsheden smaken naar meer. Ik las een tijd geleden in de Volkskrant de volgende twee uitspraken van de Franse wiskundige/filosoof Blaise Pascal 1632-1662 :
´´Alle ellende komt voort uit 1 ding: niet rustig in de kamer weten te blijven zitten´´
en
´´We streven naar een rustig leven door te strijden tegen het een en het ander dat dit in de weg staat. En als we het uit de weg hebben geruimd wordt de rust ondraaglijk door de verveling. We moeten daaraan ontsnappen en kunnen niet anders dan om drukte smeken´´
Op een inspirerend en goed gevuld 2008!
De afgelopen dagen loop ik in mijn opdrachten aan tegen het dilemma: eerst denken en dan doen, of gewoon doen en maar zien wat het oplevert.
Kent u dat? De organisatie staat voor een verandering. Het doel is bepaald, maar de route er naar toe is nog niet helemaal uitgestippeld. Beweging is noodzakelijk. Maar hoe wordt de beweging in gang gezet?
Voorkeursstijlen worden zichtbaar. Er is een groep die de actie vooraf overwogen wil hebben en de consequenties in beeld hebben gebracht. Maar er is ook een groep die denkt ´actie!´Het komt vaak voor dat groepen elkaars voorkeursstijl niet kennen en onderkennen. Denken en doen komen dan tegenover elkaar te staan. Gevolg is dat er helemaal geen actie komt, sterker nog het veranderingsproces stagneert.
Al naar gelang de rol die de persoon in het veranderingsproces speelt en het persoonlijke belang, kunnen voorkeursstijlen verschillen. Dat overkomt ook mij.
Ik kom er steeds meer achter dat – zoals zoveel zaken – de waarheid in het midden ligt. Welke route (eerst denken en dan doen of gewoon doen) er ook wordt gekozen, dat er beweging komt is het belangrijkst. Als de actie maar (uiteindelijk) past in het uitgestippelde doel en leidt tot het gewenste resultaat, dan mag de actie creatief en verrassend zijn maar ook van te voren zijn uitgestippeld.